/Дөргөний УЦС төслийн инженер П.Баатарын ярилцлага, Өдрийн сонины 2010.02.05-ны 29 дугаараас.../

Орчин үед цахилгаан гаргах их олон хувилбар бий болсон, үүнээс яагаад УЦС дээр гэж?

 Ерөнхийдөө нар, салхи, нүүрс, атомын уранаас гээд үндсэн хэдэн хувилбар бий. Гэхдээ нар, салхи бол саяхнаас хөгжиж байгаа технологи. Дутагдалтай, шийдэгдээгүй олон асуудал байдаг. УЦС-ын хувьд бол бараг нүүрстэй ойролцоо үүссэн, 100 гаруй жилийн туршлага хуримтлуулсан салбар юм.

Яаж ч бодсон өдөр бүр вагон, вагоноор нүүрс зөөж гал түлэх өртөг, жамаараа урсаж байгаа гол хоёроос зардлын зөрүү их гарна биз дээ. УЦС-ыг эхлээд барихад энгийнээр хэлэхэд томоохон голыг боогоод дор нь генератор  тавиад л болоо. Өдөр шөнөгүй, өвөл зунгүй үнэгүй тог гаргаад л байна.

                Гэхдээ ус чинь хөлддөг, ширгэдэг биз дээ?

 Алтайн нурууны орчмын сумдад тавьсан УЦС олон байгаа. Тэнд дэлхийн дулааралаас шалтгаалж голын ус ширгэсэн нь үнэн. Эдгээр УЦС-ууд бол бичил станцууд, тэгээд ч анхнаасаа улирлын чанартай баригдсан юм.

               Тэгвэл Завхан гол дээр баригдсан Тайширын УЦС одоо яагаад ажиллахгүй байгаа юм?

 Яривал их юм бий, талд урсаж байгаа гол дээр далангаа тооцоогүй барьсан. Усаа дүүргэх гэж их удсан, тэгэж байтал ээлжит ган болж цаанаасаа гол ус ширгээд эхэлсэн. Энэ жил харин өвөлдөө цас их уналаа. Хаврын шар усаар Тайширын даланг дүүргэчих байх гэж найдаж байна. Тэгвэл ажиллагаа цааш хэвийн явагдах байх. Хэдийгээр ус гол ширгэж байгаа ч гэсэн үе үе хүчтэй үер ус буудаг. Тэр үед далан усаар дүүрнэ. Дараагийн их ус орж иртэл зугуухан гоожуулсаар авах цахилгаанаа тасралтгүй авчихдаг. Энэ чинь цахилгаанаас гадна үер усны аюулыг торгоох, орчны чийгшлийг жигд хадгалах зэрэг бусад салбарт дам ач холбогдолтой байдаг.

/ УИХ-ын гишүүн А. Тлейхантай хийсэн ярилцлага, Өдрийн сонины 2010.02.02-ны өдрийн 026 дугаараас.../

-       Эрчим хүчний салбарт хүндрэлтэй асуудал багагүй байгаа. Энэ бүхнээс гарах гарц байж л таарна даа?

Энэ салбарт үнэндээ засвар, шинэчлэл хийх хөрөнгийн эх үүсвэр хуримтлагдахгүй байна. Түлш, эрчим хүчний салбар 2009 оны байдлаар 30 гаруй тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажилласан тооцоо гарсан. Алдагдал жилээс жилд нэмэгдээд байна. Тийм учраас төр засгаас эрчим хүчний салбарыг зах зээлийн харилцаанд шилжүүлэх талаар түлхүү анхаарч, тус салбарын эдийн засгийн чадавхийг сайжруулах, эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох асуудал бэлдэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийг УИХ-ын даргын захирамжаар байгуулаад сар шахам ажиллаж байна.

Юуны өмнө салбарын санхүү, эдийн засгийн чадавхийг дээшлүүлж, өөрөө өөрийгөө авч явах чадвартай болгох ёстой.  Энэ асуудлыг даруйхан шийдэхгүй бол харанхуй үлдэх үү, эсвэл ямар нэгэн алхам хийж гацаанаас гарах уу гэдэг байдал үүсээд байна.

-       Тэгэхдээ эрчим хүчний салбарт хөрөнгө оруулалт хийгдэж байгаа биз дээ?

Төр засаг бодит байдлыг ойлгож 2010 оны улсын төсөвт эрчим хүчний үйлдвэрүүдэд 40 гаруй тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийхээр, 15 тэрбум төгрөгийн татаас олгохоор тусгагдсан. Эрчим хүчний зохицуулах газраас саяхан үйлдвэр, байгууллагын цахилгаан, дулааны үнийг бага зэрэг нэмсэн.  Зах зээлийн үнэд ойртуулж, хуримтлал үүсгэж байж эрчим хүчний шинэ объект барих асуудал яригдана.

Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агeнтлаг Цөмийн энeргийн газрын дарга С.Энхбаттай уулзаж ярилцлагаас:

-Цөмийн энeргийн комиссын хурал өнгөрсөн долоо хоногт болсон. Уг хурлаар чухам ямар асуудал хөндөж ярилцсан бэ?

-Цөмийн энeргийн комиссын хурлаар өнгөрсөн онд юу хийснээ ярилцаж, энэ онд юу хийх талаар зөвлөлдлөө. Өөрөөр хэлбэл, цөмийн энeргийн салбарт ямар зорилт тавьж байгаа болон хийх үндсэн ажлуудаа тодорхойлсон.

-Тэгэхээр энэ онд Монгол Улс ураны салбарт юу хийхээр товлов. Эхний ээлжинд атомын цахилгаан станц барих үндсэн судалгааг эхлүүлэхээр болсон гэсэн байх аа?

-2010 онд Цөмийн эрчим хүчийг Монголд нэвтрүүлэх судалгааг эхлүүлэхээр болсон. Дээрх ажлын хүрээнд Эрдэс баялаг, эрчим хүчний яамтай манай Цөмийн энeргийн газар хамтран Монгол орны хаана, хичнээн хэмжээний цахилгаан хэрэгтэй байгааг мөн ямар хүчин чадал, хөргөлттэй атомын рeакторыг хэр хөрөнгөөр, хэнтэй хамтарч барих вэ гэсэн нарийвчилсан судалгааг явуулна. Зүгээр нэг барилга байшин барихтай адилгүй болохоор маш нарийн хяналт, судалгаа хийх шаардлагатай.

                                                                                                                            /Өнөөдөр сонины 2010.01.25-ны өдрийн 019 дугаараас.../

Цөмийн эрчим хүчний хөгжилд зориулж хойд хөршийн эрх баригчид 128,3 тэрбум рубль төсөвлөжээ. Үүнээс 3,2 тэрбум рублийг “Росатом” энэ жилдээ багтаан зарцуулах аж. “2010-2015 оны цөмийн эрчим хүчний шинэ үеийн технологи” хөтөлбөрийн төсвийг ОХУ-ын Засгийн газар өнгөрсөн пүрэв гаригт баталсан тухай ”Ведомости” мэдээлэв.

2008 онд “Росатом” дээрх төлөвлөгөөг боловсруулж эхлэх үед төсөв нь хоёр дахин их байжээ. Гэвч санхүү, эдийн засгийн хямралаас болж зарцуулах мөнгөө багасгаж, төлөвлөгөөнд өөрчлөлт оруулах шаардлагатай болсон байна.

2030 оноос өмнө “Росатом” атомын цахилгаан станцын 40 шинэ блок ашиглалтад оруулахаар төлөвлөсөн бөгөөд үүнд 60-70 тэрбум доллар шаардлагатай болохыг тооцоолжээ. Ингэснээр хойд хөршийн эрчим хүчний 25 хувийг атомын цахилгаан станцууд бий болгох юм.